Czyja twórczość trafia do muzeów i galerii? To pytanie przyświeca najnowszej wystawie w Jasielskim Domu Kultury autorstwa Janiny Kicilińskiej. Wernisaż wystawy „Drzewo Świata (Axis Mundi)” odbędzie się 16 lipca 2026 r. o godzinie 18:00 w Galerii Jasielskiego Domu Kultury.
Najczęściej opowiadamy o artystach i artystkach, których twórczość została już usankcjonowana przez historię sztuki. Tymczasem sztuka rodzi się również poza instytucjami czy wielkimi ośrodkami miejskimi, powstaje w domach, między codziennymi obowiązkami a czasem wolnym.
Pani Janina Kicilińska mieszka i tworzy w Jaśle od wielu lat. Maluje na kartkach papieru, okładkach książek, opakowaniach i innych materiałach, które akurat posiada pod ręką. Potrzeba tworzenia towarzyszyła jej od młodości; wcześniej samodzielnie nauczyła się gry na pianinie i akordeonie. Pierwszy obraz namalowała na ścianie domku działkowego. Później powstawały kolejne prace, oglądane głównie tylko przez rodzinę i bliskich.
„Drzewo Świata (Axis Mundi)” jest pierwszą indywidualną wystawą Janiny Kicilińskiej. Dziś obrazy, kiedyś tworzone głównie do szuflady po raz pierwszy pokazane są szerszej publiczności. Są pełne ekspresji, i niesamowitych połączeń kolorystycznych, opowiadają rozmaite historie i są zapisem obserwacji świata tego minionego i teraźniejszego. Ponieważ artystka nie datuje swoich obrazów ani nie nadaje im tytułów, punktem wyjścia dla narracji wystawy stało się etnologiczne pojęcie drzewa lub osi świata (axis mundi). W wielu kulturach oznacza ono miejsce, wokół którego organizuje się wszechświat i ludzkie życie. Tę koncepcję wykorzystaliśmy jako klucz do opowiedzenia biografii artystki. Do każdego etapu jej życia przyporządkowaliśmy obrazy nie według chronologii ich powstawania, ale według ich tematyki.
Osią świata pani Janiny jest dom – ważna przestrzeń, w której przez lata koncentrowało się życie rodzinne i praca. Dlatego galeria została zaaranżowana na wzór domowego wnętrza. Zasłony, dywany, porcelanowe figurki przywiezione z zagranicznych wyjazdów zarobkowych nie są tu jedynie elementami scenografii, lecz częścią opowieści o życiu artystki. Choć znajdujemy się w odtworzonym wnętrzu domu, w którym przez lata Pani Janina przyjmowała bliskich i troszczyła się o swoich gości, dziś role się odwracają. To ona staje się gościnią we własnym domu, a odwiedzający zostają zaproszeni do poznania jej historii.
Od domu prowadzą kolejne części wystawy. Korzenie sięgają Święcan – miejsca dzieciństwa, gdzie wiejski krajobraz i bliskość natury ukształtowały wyobraźnię artystki. Następnie narracja prowadzi przez młodość, okres macierzyństwa i pracy, aż do czasu teraźniejszego, w którym malowanie staje się ważną przestrzenią osobistej ekspresji i wolności. Wystawa zaprasza, by zatrzymać się przed obrazami na dłużej i zajrzeć pod powierzchnię płótna i kartek dostrzec to, co niewidoczne na pierwszy rzut oka – ukryte emocje, osobiste historie i fantazje.
Historia Pani Janiny Kicilińskiej to również opowieść o współczesnym regionie. Jasło nie jest wyłącznie przestrzenią pamięci historycznej i folkloru, jest również żywym miejscem, w którym kultura powstaje każdego dnia dzięki jego mieszkańcom i mieszkankom. Twórczość pani Janiny pokazuje, że potrzeba kreacji jest naturalnym elementem codzienności, udowadnia, że wewnętrzne światło i chęć tworzenia potrafią rozjaśnić każdą codzienność. W tym sensie jej historia staje się także opowieścią o wielu kobietach Podkarpacia, które obok pracy i życia rodzinnego odnajdują własną przestrzeń w sztuce i kreacji.
Janina Kicilińśka – urodzona w 1954 roku w Święcanach. Ukończyła Liceum Ekonomiczne w Jaśle. Od 1974 roku na stałe mieszka i tworzy w Jaśle. W 2008 roku pracowała w Jasielskim Domu Kultury. Na co dzień zajmuje się malarstwem, a w wolnym czasie gra na instrumentach muzycznych – pianinie i akordeonie.
Wystawa „Drzewo Świata (Axis Mundi)” będzie dostępna dla zwiedzających do 16 sierpnia 2026 r.
